วิธีใช้ฟังก์ชัน REM วัดความสูงเสาธงหรือสายไฟโดยไม่ต้องปีน ฉบับช่างมือโปร

วิธีใช้ฟังก์ชัน REM วัดความสูงเสาธงหรือสายไฟโดยไม่ต้องปีน ฉบับช่างมือโปร
ลองจินตนาการว่าหัวหน้างานสั่งให้คุณไปเช็ก "ระยะท้องช้างของสายไฟฟ้าแรงสูง" ว่าหย่อนลงมาต่ำสุดกี่เมตร พ้นระยะปลอดภัยของรถเครนที่จะวิ่งผ่านไหม? หรือให้ไปวัดความสูงของ "เสาสัญญาณวิทยุ" หน้างาน แน่นอนว่าการใช้คนปีนขึ้นไปวัดคือเรื่องที่เป็นไปไม่ได้และอันตรายถึงชีวิต

ช่างสำรวจมือใหม่มักจะแก้ปัญหาด้วยการพยายามเปิดโหมดไม่ใช้ปริซึม (Reflectorless) แล้วยิงเลเซอร์สีแดงขึ้นไปบนฟ้าเพื่อจับวัตถุ แต่อย่าลืมว่าสายไฟมีขนาดเล็กมาก ลำแสงเลเซอร์มักจะยิงทะลุผ่านเลยไปโดนก้อนเมฆ หรือเล็งยอดยกเสาธงกลมๆ ไม่โดน กล้อง Total Station จึงออกแบบฟังก์ชันเฉพาะทางคณิตศาสตร์ที่เรียกว่า REM (Remote Elevation Measurement) มาเพื่อสยบปัญหานี้โดยเฉพาะ

1. หลักการทำงานของ REM: คณิตศาสตร์สามเหลี่ยมมุมฉากที่ซ่อนอยู่
ฟังก์ชัน REM ใช้หลักการตรีโกณมิติพื้นฐานมาคำนวณครับ โดยที่ทีมงานสำรวจ "ไม่จำเป็นต้องเอาเป้าปริซึมไปแปะไว้ที่ยอดเสา" แต่เราจะใช้เป้าปริซึมตั้งวางไว้ที่ "โคนเสา" (จุดที่ระนาบตรงกับยอด) แทน เมื่อกล้องทำการยิงเลเซอร์วัดระยะราบ (HD) ไปหาปริซึมที่โคนเสาเรียบร้อยแล้ว กล้องจะบันทึกฐานสามเหลี่ยมไว้ จากนั้นเมื่อช่างกล้องทำการ "ปลดล็อกแกนดิ่งแล้วกระดกหน้ากล้องขึ้นไปเล็งที่ยอดเสาธงหรือสายไฟ" เซนเซอร์วัดมุมดิ่ง (V) ภายในกล้องจะแปรผันมุมที่เปลี่ยนไป แล้วบวกลบความสูงคำนวณออกมาเป็นความสูงแนวดิ่ง (VD) แสดงผลบนหน้าจอทันทีในพริบตา!

2. สเตปการกดใช้งานฟังก์ชัน REM หน้างาน (ทีละขั้นตอน)
ไม่ว่าคุณจะใช้กล้องแบรนด์ Topcon, Sokkia, Leica หรือ Trimble เมนูคำสั่งคำนวณ REM จะมีหลักการทำงานคีย์ข้อมูล 5 สเตปทองคำที่คล้ายกันดังนี้ครับ:

ขั้นตอนที่ 1: ตั้งกล้องในทำเลที่มองเห็นทั้งโคนและยอด
เลือกจุดตั้งสถานีกล้อง Total Station ให้ห่างออกจากเสาธงหรือสายไฟในระยะที่เหมาะสม (แนะนำให้ห่างออกมาประมาณ 1 ถึง 1.5 เท่าของความสูงวัตถุ) เพื่อไม่ให้มุมดิ่งของกล้องชันเกินไปยามแหงนหน้ากล้อง

ขั้นตอนที่ 2: วางเป้าปริซึมที่โคนวัตถุ
ให้คนถือไม้โพลนำเป้าปริซึมไปตั้งวางไว้ที่บริเวณ "โคนเสาธง" หรือจุดบนพื้นดินที่ดิ่งตรงลงมาจากสายไฟเส้นที่เราต้องการวัด ปรับระดับน้ำฟองกลมบนไม้โพลให้ตรงเป๊ะ (จุดนี้สำคัญมาก หากโคนเป้าไม่อยู่ในแนวดิ่งเดียวกับยอด ค่าความสูงจะเพี้ยนทันที)

ขั้นตอนที่ 3: เปิดโปรแกรมและยิงระยะฐาน (Measure Base)
เข้าไปที่เมนูโปรแกรมในตัวกล้อง (Menu -> Programs -> REM หรือ Remote Elevation)
ป้อนค่าความสูงของเป้าปริซึม ($H.R.$) ลงในเครื่องให้ถูกต้อง (เช่น ไม้โพลยาว 2.00 เมตร)
เล็งกล้องไปที่จุดกึ่งกลางเป้าปริซึมที่โคนเสา แล้วกดปุ่ม MEAS (ยิงระยะ) เพื่อให้กล้องบันทึกค่าระยะทางราบอ้างอิง

ขั้นตอนที่ 4: กระดกกล้องเล็งจุดยอด (Aim at Target)
หลังยิงระยะฐานเสร็จ หน้าจอจะเปลี่ยนเป็นโหมดรอรับมุมดิ่ง ให้ช่างกล้องทำการคลายล็อกแกนดิ่งเบาๆ แล้ว "หมุนกระดกตัวลำกล้องแหงนขึ้นไปช้าๆ" เล็งเส้นกากบาทสีดำให้ตัดตรงกับยอดเสาธง หรือแนวท้องช้างของสายไฟที่เราต้องการทราบค่า

ขั้นตอนที่ 5: อ่านค่าความสูงบนจอ
ในขณะที่คุณกำลังแหงนกล้องขึ้น ตัวเลขบนหน้าจอในช่อง REM หรือ Ht (Height) จะวิ่งรันตัวเลขเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ตามมุมกล้องที่แหงนขึ้น เมื่อเส้นเล็งตรงจุดยอดเป๊ะแล้ว ให้หยุดหมุนน็อตแล้วอ่านค่าบนหน้าจอได้ทันที ตัวเลขนั้นคือความสูงที่แท้จริงของวัตถุนับจากพื้นดินครับ!

3. ทริคเซียนสนาม: วัดสายไฟอย่างไร? ในเมื่อวางปริซึมที่โคนไม่ได้
ในกรณีที่ต้องวัดความสูง "สายไฟฟ้าแรงสูง" ที่พาดข้ามถนน แน่นอนว่าเราไม่สามารถส่งคนถือไม้โพลไปยืนกางกึ่งกลางถนนท้าทายรถชนเพื่อทำเป็นจุดโคนเสาได้ ช่างสำรวจมือโปรเขาแก้เกมด้วยทริคนี้ครับ:

1.ทริคใช้วัดแทน (H.R. = 0): 1. ให้คนถือเป้าปริซึมไปยืนหลบอยู่ที่ไหล่ทางลานข้างๆ

2. ช่างกล้องใช้โหมดเล็งเลเซอร์เปิดหน้ากล้องส่องไปที่ ผิวพื้นถนน ตรงจุดที่ดิ่งลงมาจากสายไฟพอดีเป๊ะ (จุดนี้เล็งเปิดโหมดไม่ใช้ปริซึม ยิงหาพื้นถนนตรงๆ)

3. ตั้งค่าความสูงเป้าในกล้องให้เป็น 0 เมตร (H.R. = 0.000) เพื่อบอกกล้องว่าจุดยิงฐานคือระดับผิวพื้นดินธรรมชาติ

4. จากนั้นกดเหยียบยิงระยะราบ แล้วค่อยแหงนหน้ากล้องขึ้นไปเล็งที่เส้นสายไฟด้านบน หน้าจอก็จะคำนวณระยะดิ่งพ้นผิวถนนของสายไฟเส้นนั้นออกมาได้อย่างแม่นยำและปลอดภัย 100%

บทสรุป
ฟังก์ชัน REM (Remote Elevation Measurement) ถือเป็นหนึ่งในสุดยอดเครื่องมือทุ่นแรงและเซฟตี้ชีวิตของช่างสำรวจยุคดิจิทัลเลยครับ เปลี่ยนงานปีนป่ายอันตรายหรืองานเดาสายตาให้กลายเป็นตัวเลขคณิตศาสตร์ที่แม่นยำระดับมิลลิเมตรได้ในชั่วเคี้ยวหมากแหลก รู้ทริคแบบนี้แล้ว วันหลังออกหน้างานเจอคำสั่งให้เช็กความสูงเสาไฟหรือป้ายโฆษณา อย่าพึ่งกุมขมับนะครับ เดินไปเปิดโหมด REM หน้ากล้อง Total Station แล้วส่องอย่างเหนือชั้นปิดจ๊อบหล่อๆ กลับแคมป์ได้เลย!